Hai tuần trước, khi tôi đang tham dự một cuộc họp của DAO về quản trị tài sản số, một thành viên đã đặt câu hỏi: 'Nếu AI có thể viết code, liệu nó có thể bỏ phiếu trong DAO không?' Tôi cười, nhưng câu hỏi ấy thực sự chạm vào một điểm mù: AI compute – năng lực tính toán – đang trở thành tài nguyên khan hiếm nhất của thời đại, và giờ đây, nó sắp được giao dịch như dầu thô.
Hôm qua, tin tức về việc CME (Chicago Mercantile Exchange) có kế hoạch ra mắt hợp đồng tương lai AI Compute vào tháng 10 năm nay, và CFTC (Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Hoa Kỳ) đang mở tham vấn công khai, đã gây chấn động giới tài chính. Nhưng thay vì hào hứng, tôi lại thấy một sự bất an kỹ thuật len lỏi.
Hãy cùng tôi mổ xẻ sự kiện này dưới góc nhìn của một người đã sống qua cả ICO 2017, DeFi Summer, và sụp đổ 2022. Bởi lẽ, khi một thứ gì đó được 'tài chính hóa' quá nhanh, thường có những góc khuất mà ánh hào quang thị trường tăng che khuất.
Bối cảnh: Khi CFTC gõ cửa 'Cửa hàng AI'
CFTC vừa công bố một cuộc tham vấn công khai về việc liệu AI compute có nên được coi là 'hàng hóa' theo Đạo luật Giao dịch Hàng hóa (CEA) hay không. Đây là bước đi đầu tiên để CME – sàn giao dịch phái sinh lớn nhất thế giới – có thể ra mắt hợp đồng tương lai AI Compute.
Hãy tưởng tượng: bạn có thể mua bán 'sức mạnh GPU' giống như mua bán vàng, dầu thô, hay bitcoin. Một quỹ phòng hộ có thể short AI compute nếu họ tin rằng giá GPU sẽ giảm sau khi NVIDIA ra mắt chip mới. Một công ty AI nhỏ có thể long để khóa chi phí đào tạo mô hình năm tới.
Nghe có vẻ tuyệt vời? Nhưng tôi nhìn thấy một vấn đề cốt lõi: AI compute không phải là một thực thể đồng nhất. Một giờ tính toán trên H100 khác với một giờ trên A100, và khác xa với một giờ trên TPU của Google. CME sẽ phải xây dựng một chỉ số (index) để đại diện cho 'giá compute trung bình'. Và đây chính là gót chân Achilles.
Phân tích kỹ thuật: Chỉ số nào cho 'hàng hóa' ảo?
Trong kinh nghiệm 5 năm làm việc với các giao thức DeFi và DAO, tôi nhận ra một điều: bất kỳ khi nào một chỉ số tài chính được xây dựng dựa trên dữ liệu từ những nguồn tập trung, nó sẽ dễ bị thao túng.
Hãy nhìn vào cách Chainlink xử lý oracle feed: các node tập trung thu thập dữ liệu từ các sàn giao dịch, và mặc dù được gọi là 'phi tập trung', thực tế nguồn dữ liệu đầu vào lại rất tập trung. Điều tương tự sẽ xảy ra với AI compute index.
Ai sẽ cung cấp dữ liệu giá compute? Các nhà cung cấp đám mây lớn như AWS, Azure, Google Cloud, và có thể cả NVIDIA. Đây là những thực thể có sức mạnh thị trường to lớn. Nếu họ tham gia vào việc xây dựng chỉ số, họ có thể bóp méo giá để phục vụ lợi ích riêng.
Tôi dự đoán rằng CFTC sẽ yêu cầu một cơ chế kiểm toán độc lập cho nguồn dữ liệu, tương tự như cách các sàn giao dịch yêu cầu kiểm toán Proof of Reserves. Nhưng việc kiểm toán giá compute – vốn là bí mật thương mại của các công ty công nghệ – sẽ phức tạp hơn nhiều so với kiểm toán số dư token.
Một điểm đáng lưu ý khác: hợp đồng tương lai này gần như chắc chắn sẽ thanh toán bằng tiền mặt (cash-settled), không phải giao hàng thực tế (physical delivery). Lý do: việc chuyển giao sức mạnh tính toán xuyên biên giới vướng phải các lệnh trừng phạt xuất khẩu của Mỹ đối với chip AI cao cấp. Một hợp đồng tương lai thanh toán bằng tiền mặt sẽ tách rời khỏi thị trường vật chất, và nếu thanh khoản không đủ, nó có thể trở thành một công cụ đầu cơ thuần túy, không phục vụ mục đích phòng hộ thực sự.
Góc nhìn phản trực giác: 'Tài chính hóa' AI compute – một canh bạc hay một tất yếu?
Là một người đã xây dựng EduDAO và chứng kiến sức mạnh của quản trị phi tập trung, tôi tin rằng việc tài chính hóa AI compute có thể mang lại lợi ích thực sự: cho phép các công ty AI nhỏ phòng hộ chi phí, và tạo ra một thị trường minh bạch hơn cho giá compute. Nhưng tôi cũng thấy một nghịch lý.
Thị trường AI compute hiện tại đang rất tập trung. NVIDIA chiếm hơn 80% thị trường chip AI cao cấp. Ba nhà cung cấp đám mây lớn kiểm soát phần lớn năng lực tính toán cho thuê. Nếu hợp đồng tương lai chỉ dựa trên giá từ những thực thể này, nó sẽ không phản ánh đúng thị trường thực, mà chỉ là một công cụ để các 'ông lớn' này khóa lợi nhuận.
Hãy nhìn vào lịch sử: hợp đồng tương lai dầu thô WTI từng bị chỉ trích vì chỉ số giá dựa trên một điểm giao hàng duy nhất (Cushing, Oklahoma). Khi giá dầu âm vào tháng 4/2020, sự méo mó của chỉ số đã gây ra tổn thất khổng lồ. AI compute index có thể gặp số phận tương tự nếu nó phụ thuộc vào một nhóm nhỏ các nhà cung cấp.
Tôi muốn đặt một câu hỏi cho độc giả: Liệu chúng ta có đang lặp lại sai lầm của DeFi năm 2020, khi mọi người đổ xô vào các giao thức 'yield farming' mà không hiểu rõ rủi ro cơ bản? CME là một tổ chức tài chính uy tín, nhưng sự phức tạp của việc định giá 'compute' có thể tạo ra những lỗ hổng mà ngay cả CFTC cũng chưa lường hết.
Kết luận: 'Compute' sẽ trở thành 'hàng hóa' mới, nhưng con đường còn dài
Với tư cách là một người đã làm việc trong lĩnh vực quản trị phi tập trung, tôi thấy sự kiện này là một bước tiến lớn trong việc hợp nhất thế giới AI và tài chính. Nhưng tôi cũng cảnh báo: nhiệt tình thị trường tăng có thể che giấu những khiếm khuyết kỹ thuật.
Tôi sẽ theo dõi ba tín hiệu chính: (1) CFTC có yêu cầu kiểm toán độc lập cho chỉ số không? (2) NVIDIA và các nhà cung cấp đám mây lớn có ủng hộ hay phản đối? (3) Hợp đồng có thanh toán bằng tiền mặt hay có cơ chế giao hàng thực tế?
Nếu CME và CFTC làm đúng, chúng ta có thể chứng kiến sự ra đời của một thị trường phái sinh mang tính cách mạng, giống như cách mà bitcoin futures đã mở đường cho ETF. Nhưng nếu làm sai, 'AI compute futures' có thể trở thành một bài học đắt giá về sự nguy hiểm của việc tài chính hóa một tài sản chưa được tiêu chuẩn hóa.
Câu hỏi cuối cùng tôi muốn gửi đến bạn: Bạn có sẵn sàng giao dịch một thứ mà bạn không thể chạm vào, không thể kiểm tra, và chỉ có thể tin tưởng vào một chỉ số do một nhóm công ty công nghệ tạo ra?
Tôi thì chưa chắc. Nhưng tôi sẽ tiếp tục quan sát.