Báo cáo việc làm tháng 7 của Mỹ vừa được công bố, và Rick Rieder – Giám đốc đầu tư của BlackRock – gọi nó là “unremarkable”. Không có gì đáng ngạc nhiên, không có cú sốc nào. Nhưng điều thú vị không nằm ở con số 114.000 việc làm mới hay tỷ lệ thất nghiệp nhích lên 4,3%. Điều thú vị là cách Rieder đặt nó trong bối cảnh một cuộc cách mạng năng suất đang âm thầm định hình lại nền kinh tế.
Năm 2017 dạy tôi: lòng tham không biết audit là gì. Năm 2024, tôi nhận ra một thứ còn nguy hiểm hơn: sự tự mãn với các chỉ số kinh tế truyền thống. Khi một quỹ lớn như BlackRock bắt đầu nói về “productivity revolution”, đó là tín hiệu để chúng ta nhìn xa hơn những con số hàng tháng.
Context: Báo cáo việc làm và giọng điệu của BlackRock
Báo cáo tháng 7 cho thấy thị trường lao động Mỹ đang hạ nhiệt, nhưng không đến mức báo động. Tăng trưởng tiền lương chậm lại, tỷ lệ tham gia lao động ổn định. Rieder nhấn mạnh rằng nền kinh tế đang chuyển từ “tăng trưởng dựa trên số lượng lao động” sang “tăng trưởng dựa trên năng suất”. Điều này có nghĩa là các chỉ số việc làm truyền thống – vốn được Fed và các nhà đầu tư theo dõi sát sao – đang mất dần độ tin cậy.
BlackRock, với hơn 10 nghìn tỷ USD tài sản quản lý, không thể đưa ra nhận xét vô căn cứ. Họ đang đặt cược vào một xu hướng dài hạn: tự động hóa, AI, blockchain, và các công nghệ giúp tăng sản lượng trên mỗi giờ lao động. Nếu đúng, chúng ta sẽ thấy một thế giới nơi GDP vẫn tăng trưởng ổn định dù số lượng việc làm không tăng, hoặc thậm chí giảm.
Core: Phân tích “cuộc cách mạng năng suất” qua lăng kính giao dịch
Tôi đã từng xây dựng bot arbitrage trên Uniswap v2 năm 2020. Hồi đó, tôi nghĩ lợi nhuận đến từ việc khai thác chênh lệch giá. Nhưng thực ra, lợi nhuận đến từ việc tôi tự động hóa một quy trình mà trước đây con người làm thủ công. Đó là năng suất. Và nó thay đổi cách tôi đánh giá rủi ro.
Quay lại báo cáo việc làm: nếu năng suất tăng 2% mỗi năm, nền kinh tế có thể tạo ra cùng một lượng hàng hóa với ít lao động hơn. Điều này giải thích tại sao thị trường lao động “yếu” nhưng tiêu dùng vẫn mạnh. Các nhà đầu tư đang mắc sai lầm khi so sánh số liệu việc làm với các chu kỳ trước, mà không tính đến sự thay đổi về cấu trúc.
Tôi đã thử nghiệm một mô hình options thanh khoản cho NFT trên LooksRare năm 2021. Nó thất bại vì thanh khoản không đủ. Nhưng bài học tôi rút ra là: khi một thị trường thay đổi cấu trúc, các chỉ số cũ trở nên vô dụng. Tương tự, nếu năng suất đang thay đổi cách nền kinh tế vận hành, thì việc dùng tỷ lệ thất nghiệp để dự đoán lạm phát hay lãi suất là sai lầm.
Rick Rieder hiểu điều này. Ông ấy không chỉ nhìn vào báo cáo việc làm tháng 7, mà còn nhìn vào dữ liệu vĩ mô dài hạn: đầu tư vào AI, tự động hóa sản xuất, và số hóa dịch vụ. Những yếu tố này không xuất hiện trong báo cáo tháng, nhưng chúng là động lực chính cho tăng trưởng trong 5-10 năm tới.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác – thị trường lao động yếu nhưng cơ hội đầu tư vẫn rộng mở
Hầu hết các nhà đầu tư bán lẻ đều hoảng sợ khi thấy tỷ lệ thất nghiệp tăng. Họ nghĩ rằng suy thoái đang đến. Nhưng smart money – như BlackRock – lại đang dịch chuyển vốn vào các lĩnh vực hưởng lợi từ năng suất: công nghệ, tự động hóa, và tài sản số.
Khi BlackRock nói về năng suất, tôi nhìn vào dòng tiền thông minh. Họ không mua cổ phiếu ngân hàng hay bất động sản thương mại. Họ mua cổ phiếu công nghệ lớn, hạ tầng AI, và thậm chí cả Bitcoin ETF. Tại sao? Vì các tài sản này có khả năng sinh lời gắn với tăng trưởng năng suất, không phải với số lượng lao động.
Điểm mù của thị trường là: họ vẫn đánh giá nền kinh tế bằng các chỉ số cũ. Fed cũng vậy. Nhưng nếu năng suất tăng nhanh, Fed có thể giữ lãi suất cao hơn mà không làm chết nền kinh tế. Điều đó có lợi cho các tài sản có dòng tiền mạnh – như Bitcoin sau ETF, hoặc các giao thức DeFi có doanh thu thực.
Tôi biết điều này nghe có vẻ trái ngược. Nhưng hãy nhìn vào dữ liệu: trong quý 2/2024, năng suất lao động Mỹ tăng 2,3% so với cùng kỳ, trong khi việc làm chỉ tăng 1,5%. Khoảng cách đó đang ngày càng rộng. Nếu bạn chỉ nhìn vào việc làm, bạn sẽ thấy nền kinh tế yếu. Nếu bạn nhìn vào năng suất, bạn sẽ thấy một nền kinh tế đang tái cấu trúc.
Báo cáo việc làm không tệ, nhưng thị trường đang đọc sai tín hiệu. Cơ hội nằm ở chỗ hiểu được sự thay đổi cấu trúc này.
Takeaway: Chiến lược đầu tư trong kỷ nguyên năng suất
Nếu Rick Rieder đúng, chúng ta đang bước vào một giai đoạn mà các chỉ số kinh tế truyền thống mất dần giá trị dự báo. Nhà đầu tư cần chuyển từ việc đọc báo cáo việc làm hàng tháng sang phân tích dữ liệu năng suất và đầu tư công nghệ.
Trong crypto, điều này có nghĩa là các dự án tập trung vào tự động hóa, AI, và giải pháp mở rộng quy mô (như Layer2, zk-rollups) sẽ hưởng lợi. Những dự án chỉ dựa vào tăng trưởng người dùng mà không có năng suất thực sẽ thất bại.
Tôi sẽ không mua một token nào chỉ vì đội ngũ đông. Tôi sẽ mua khi thấy họ có khả năng tạo ra nhiều giá trị hơn với ít nguồn lực hơn. Đó là định nghĩa của năng suất. Và đó là cách duy nhất để tồn tại trong cuộc chơi này.
Câu hỏi cuối cùng: bạn đã sẵn sàng từ bỏ những chỉ số cũ để nhìn vào bức tranh thực sự chưa? Hay bạn vẫn đang đọc báo cáo việc làm và chờ đợi một cuộc suy thoái không bao giờ đến?