Kuwait City, ngày 14 tháng 6 – Một đám cháy dầu bùng phát gần thành phố cảng, lực lượng cứu hỏa vội vã khống chế trong vòng 24 giờ. Chưa đầy 48 giờ sau, Iran phóng loạt tên lửa vào căn cứ quân sự của Israel ở phía bắc. Hai sự kiện tưởng chừng độc lập – một thảm họa công nghiệp và một cuộc tấn công chính trị – lại vẽ nên một bức tranh địa chính trị mà giới phân tích đang thì thầm về nó: liệu cuộc khủng hoảng năng lượng này có đẩy các quốc gia vùng Vịnh vào vòng tay của tài sản số? Họ gọi đó là một 'câu chuyện đa dạng hóa'. Nhưng khi tôi đọc bản tin từ Crypto Briefing, tôi nhận ra một điều: thị trường crypto đang đứng ngoài cuộc, chờ đợi – và đó mới là tín hiệu đáng chú ý nhất. Mỗi ICO là một trang tiểu thuyết chưa hoàn chỉnh. Ở đây, trang tiểu thuyết mà họ đang viết có nhan đề: 'Dầu mỏ và Số hóa'.
Kuwait – quốc gia sở hữu trữ lượng dầu lớn thứ sáu thế giới – vừa trải qua một sự cố hỏa hoạn tại mỏ dầu Burgan. Sự kiện này, dù đã được kiểm soát, xảy ra ngay trước thềm cuộc tấn công của Iran vào Israel. Giá dầu Brent lập tức nhảy vọt lên 86,82 USD/thùng, một mức cao chưa từng thấy kể từ tháng 4. Các nhà phân tích nhanh chóng kết nối các dấu chấm: giá dầu cao đồng nghĩa với thặng dư ngân sách lớn hơn cho các quốc gia vùng Vịnh như Saudi Arabia, UAE, Qatar. Và điều đó, theo logic, củng cố lý do để họ đa dạng hóa khỏi đồng đô la – một lý do mà Bitcoin, 'vàng kỹ thuật số', trở thành ứng cử viên hàng đầu. Đây là một câu chuyện đẹp. Quá đẹp để trở thành sự thật ngay lập tức.
Tôi đã từng làm việc với một quỹ đầu tư quốc gia tại Abu Dhabi vào năm 2022. Họ hỏi tôi: 'Liệu chúng tôi có nên mua Bitcoin để phòng ngừa rủi ro địa chính trị?' Câu trả lời của tôi khi đó – và bây giờ vẫn vậy – là: 'Có, nhưng đừng mong đợi nó xảy ra trong quý tiếp theo.' Bộ máy ra quyết định của các sovereign wealth fund (SWF) cực kỳ chậm chạp. Họ cần ủy ban, cần nghiên cứu, cần sự chấp thuận của hoàng gia. Một cuộc tấn công tên lửa có thể đẩy nhanh tiến trình, nhưng không biến nó thành hành động trong một sớm một chiều. Hãy nhìn lại năm 2019: khi Saudi Aramco bị tấn công bởi máy bay không người lái, giá dầu tăng vọt 15% trong một ngày. Các nhà phân tích khi đó cũng reo hò về 'sự trỗi dậy của Bitcoin'. Kết quả? Saudi Arabia vẫn tiếp tục bán dầu cho Trung Quốc, mua trái phiếu Mỹ, và gần như không có động thái nào với crypto cho đến tận năm 2023, khi họ đầu tư vào một vài dự án nhỏ lẻ thông qua PIF. Một trang tiểu thuyết không hoàn chỉnh sẽ bị độc giả quên lãng sau vài tuần.
Câu chuyện hiện tại có một điểm khác biệt: sự leo thang giữa Iran và Israel. Iran đang chịu các lệnh trừng phạt tài chính nghiêm ngặt, và bất kỳ giao dịch crypto nào liên quan đến Iran đều có nguy cơ vi phạm các quy định của OFAC. Điều này tạo ra một nghịch lý: nếu các quốc gia vùng Vịnh thực sự muốn mua Bitcoin để phòng ngừa rủi ro địa chính trị, họ sẽ phải làm điều đó thông qua các kênh được Mỹ chấp thuận – như ETF Bitcoin giao ngay – để tránh rơi vào tầm ngắm của Bộ Tài chính Mỹ. Và nếu họ làm vậy, liệu đó có còn là 'phi tập trung' nữa không? Hay đó chỉ là một cách khác để mua đô la thông qua Bitcoin? Như tôi đã viết trong một báo cáo nội bộ cho khách hàng năm ngoái: 'Crypto cho các quốc gia có chủ quyền là một câu chuyện về chủ quyền chứ không phải về công nghệ.' Họ không quan tâm đến DeFi hay Layer 2. Họ chỉ muốn một tài sản không bị kiểm soát bởi bất kỳ chính phủ nào khác. Bitcoin đáp ứng điều đó, nhưng việc mua nó lại phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng do Mỹ kiểm soát. Sự mâu thuẫn này sẽ khiến cho quá trình ra quyết định kéo dài hơn nữa.
Từ góc nhìn thị trường, hiệu ứng ngắn hạn là gần như bằng không. Giá Bitcoin vẫn dao động trong vùng 68.000-70.000 USD, bỏ qua sự kiện địa chính trị. Các quỹ ETF giao ngay ghi nhận dòng vốn ròng âm trong ngày 14 tháng 6. Điều này cho thấy: các nhà đầu tư tổ chức không coi đây là một catalyst mạnh. Họ đúng. Bởi vì logic 'dầu cao → SWF mua Bitcoin' có quá nhiều bước nhảy: (1) giá dầu cao → thặng dư ngân sách → (2) thặng dư được phân bổ lại cho SWF → (3) SWF quyết định tăng tỷ trọng crypto → (4) họ thực sự mua. Mỗi bước đều có độ trễ và xác suất thành công thấp. Bước (1) đã xảy ra, nhưng bước (2) chưa chắc, vì thặng dư có thể được dùng để chi tiêu quân sự hoặc phúc lợi xã hội trong thời kỳ bất ổn. Bước (3) cần sự đồng thuận chính trị, và bước (4) cần cơ sở hạ tầng pháp lý. Nói cách khác, câu chuyện này có thể mất 6-18 tháng để ‘chín’, và trong thời gian đó, bất kỳ sự leo thang nào cũng có thể phá hủy hoàn toàn kịch bản. Khi bạn nhìn thấy một câu chuyện quá hoàn hảo, hãy đặt câu hỏi: ai đang kể nó và họ muốn bán gì?
Điểm phản trực giác mà tôi muốn nhấn mạnh: chính sự leo thang xung đột có thể là kẻ thù lớn nhất của việc áp dụng crypto từ các quốc gia vùng Vịnh. Hãy tưởng tượng nếu chiến tranh toàn diện nổ ra, eo biển Hormuz bị phong tỏa, giá dầu lên 150 USD/thùng. Lúc đó, các SWF sẽ không mua Bitcoin. Họ sẽ mua lương thực, vũ khí, và trái phiếu kho bạc Mỹ để có thanh khoản. Tài sản rủi ro như crypto sẽ bị bán tháo, như đã xảy ra vào tháng 3 năm 2020 khi COVID-19 gây ra sự sụp đổ toàn cầu. Vì vậy, câu chuyện 'đa dạng hóa nhờ khủng hoảng' chỉ đúng trong một kịch bản rất cụ thể: khủng hoảng vừa phải, có kiểm soát, không đe dọa đến sự ổn định của chế độ. Kuwait và Iran đang cung cấp chính xác loại khủng hoảng đó? Chưa chắc.
Tôi kết thúc bài viết này với một câu hỏi dành cho bạn: nếu các quốc gia vùng Vịnh thực sự bắt đầu mua Bitcoin với quy mô lớn, liệu giá có tăng vọt, hay thị trường đã phản ánh điều đó từ lâu? Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain: nắm giữ của các ví được gắn thẻ 'government' gần như không thay đổi trong 90 ngày qua. Câu chuyện về dầu mỏ và crypto vẫn đang ở trang đầu tiên. Và như mọi cuốn tiểu thuyết hay, chúng ta cần đọc thêm vài chương nữa trước khi đưa ra phán quyết. Mỗi ICO là một trang tiểu thuyết chưa hoàn chỉnh, nhưng trang này có thể là phần mở đầu cho một saga dài hơi – hoặc chỉ là một ghi chú bên lề bị lãng quên.